Ýük daşamagynyň diwersifikasiýasy: Demirgazyk-Günorta geçelgesi we Türkmenistanyň üstaşyr mümkinçiligi

Gündogar şahasy bir demir ýola bilen birleşdirilip, ykdysady taýdan has girdejili

Häzirki zamanda ulag we logistika pudagy ykdysadyýetiň göwnejaý işlemeginiň ilkinji meýilnamasydyr. Halkara ulag geçelgesiniň giňeldilmegi örän möhüm taslamalaryň biri bolup has takygy "Demirgazyk-Günorta" halkara ulag geçelgesi (HUG Demirgazyk-Günorta).

Demirgazyk-Günorta halkara ulag geçelgesinde ýük gatnawy ýylsaýyn güýçlenýär we rus logistikasynyň Gündogara gönükdirilmegi bilen onuň ähmiýeti birnäçe esse ýokarlanýar. Üç şahamça bilen görkezilen Demirgazyk-Günorta HUG boýunça transport mukdary 2023-nji ýylda 18 million tonna boldy, şolardan Trans-Hazar görkezilen mukdaryň 32% -ini, Gündogar - 28% we Günbatar - 40 %.

Şol bir wagtyň özünde, Günbatar we Hazar Trans-Hazar şahamçalarynyň birnäçe çäklendirmeleri bar, bu bolsa öz gezeginde Gündogar üçin artykmaçlyga öwrülip biler. Mysal üçin, göni demir ýol birikmesiniň ýoklugy we ilkinji iki şahany ulananyňyzda rus portlarynyň dyknyşygy Demirgazyk-Günorta HUG-iň gündogar tarapynda ýük akymyny artdyrmak üçin goşmaça mümkinçilikleri açýar.

Russiýanyň, Gazagystanyň, Türkmenistanyň we Eýranyň çäklerinden geçip, Inçe-Burun we Serahs gündogar liniýasy ini 1520 mm bolan bir demir ýol bilen birleşdirilýär, artykmaç ýüklemek üçin goşmaça manipulýasiýa zerurlygyny aradan aýyrýar harytlar we çalyşýan arabalar we netijede alternatiwa bilen deňeşdirilende ýollary ykdysady taýdan has amatlydyr.

Şübhesiz, hatda amatly we bökdençsiz demir ýol infrastrukturasy bilen hem bu ugurda gatnaşýan ýurtlaryň demirýol administrasiýalarynyň ýakyn hyzmatdaşlygy we goldawy bolmazdan bäsdeşlik hyzmatyny etmek mümkin däl.

Bu nukdaýnazardan Gazagystanyň, Russiýanyň we Türkmenistanyň kompaniýalarynyň arasynda Bitewi Logistika Operatorynyň döredilmegi diňe bir başarnyklary birleşdirmek bilen çäklenmän, eýsem ýüküň gelip çykyş nokatlaryna girmek ukybyny ýokarlandyrmagyň esasy mehanizmleriniň birine öwrülip biler.

Bu ugurdaky işler 2023-nji ýylyň aprelinde başlandy,  muňa wekilçilik edýän üç sany logistika kompaniýasy KTZ Express paýdarlar jemgyýeti, Russiýanyň demir ýol logistika paýdarlar jemgyýeti we Türkmenistan ulag we logistika merkezi, Demirgazyk-Günorta HUG-iň gündogar bölüminde şeýle operatory döretmek niýeti barada Ähitnama gol çekildi. Şeýle-de bolsa, şu güne çenli bu inisiatiwany durmuşa geçirmekde möhüm üstünlikleri barada habar berilmedi.

Ynha, günorta ugurda 25 million tonna ýük bolup biljek ýükleriň gelip çykyşy merkezi bolan Russiýanyň we giň ulag infrastrukturasy bolan Ýwraziýanyň merkezinde ýerleşýän Gazagystanyň, Türkmenistan hereketsiz az ejir çekýändigini bellemelidiris.

Eýranyň, Ýakyn Gündogaryň, Hindi subkontinentiniň we Günorta Afrikanyň bazarlaryna girmek üçin ugurlary diwersifikasiýa etmegiň zerurlygy barha aýdyňlaşýar we Demirgazyk-Günorta HUG-iň gündogar şahamçasynyň ösüşiniň haýallamagy diňe bu tendensiýany güýçlendirýär.

Gazagystanyň Aktau we Kuryk portlaryndan Eýrana tarap ýük daşamak üçin bar bolan alternatiwalary ýatlamalydyrys. Mundan başga-da, Gazagystan Trans-Owganystan koridoryny ösdürmek boýunça işjeň işe başlady: Pawlodardan (Gazagystan) Jebel Ali (BAE) portuna üstünlikli bir multimodal transport, bary-ýogy bir aý öň umumy syýahat wagty bilen amala aşyryldy. takmynan 30 gün, bu ýoluň mümkinçiligini görkezdi. Bu syýahatyň başlangyjydyr we synag taslamasynyň üstünliklerini göz öňünde tutup, bu koridorda ýük akymynyň diňe ösjekdigini ynam bilen aýdyp bileris.

Şeýlelik bilen, alternatiw ugurlaryň ösdürilmegi we Demirgazyk-Günorta HUG-iň gündogar şahasyny ösdürmek üçin täsirli çäreleri görmegiň fonunda diňe Russiýadan 25 million tonna ýük gatnawynyň çak edilýän potensialyny diňe çäklendiriji faktorlar hökmünde kabul edip bolmaz. Türkmenistanyň üstaşyr potensialy, şeýle hem ep-esli girdejiniň alamaty hökmünde görüp bolar.